Ders çalışma düzeni için destek arıyorsanız okulun rehber öğretmenine mi, bir öğrenci koçuna mı başvuracağınızı düşünüyor olabilirsiniz. Bu iki rolün görevleri nerede ayrılır? Kısa yanıt şu: Rehber öğretmen, eğitim kurumunda Millî Eğitim Bakanlığı düzenlemesiyle çizilmiş görevleri yürütür. Öğrenci koçu ise öğrencinin hedeflerini netleştirmesine, seçeneklerini tartmasına ve ilerlemesini izlemesine eşlik eder. Okul rehberlik servisinin kurumsal görevlerini üstlenmez. Aradaki fark unvan farkından ibaret değil; iki rolün görev alanı ve sınırları farklı.

Bu yazıda iki rolü yan yana koyuyoruz, hangi durumda hangi kapıyı çalmanın daha yerinde olacağını tartışıyoruz. Bir koçla görüşmeden önce sorabileceğiniz soruları da listeliyoruz. Koç olmayı düşünenler için de ayrı bir bölüm var.

Rehber öğretmenin işini ne belirler?

Rehber öğretmenin görev alanını kişisel tercih değil, resmî düzenleme belirler. Millî Eğitim Bakanlığının rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliğine ilişkin duyurusuna göre eğitim kurumlarındaki rehber öğretmen ya da psikolojik danışman; gelişimsel ve önleyici hizmetler, iyileştirici hizmetler ve destek hizmetlere ilişkin görevleri yerine getirir.

Bu tanımdan veli için iki pratik sonuç çıkıyor. Birincisi, rehber öğretmen yalnız sorun çıktığında devreye giren biri değildir. Önleyici ve gelişimsel çalışmalar da görevinin içindedir. İkincisi, eğitim kurumunun içinde, kurumun parçası olarak çalışır. Bu kurumsal konum, okulun rehberlik görevlerini üstlenmeyen bir öğrenci koçunun rolünden ayrılır.

Rehber öğretmen olmanın koşulları, atama ve görevlendirme ölçütleri bu yazının konusu değil. Bunlar dönemden döneme değişebilir. Güncel koşulları Bakanlığın resmî duyuru ve düzenlemelerinden kontrol edin.

Öğrenci koçu ne iş yapar, neyi yapmaz?

İstanbul Kent Üniversitesinin öğrenci koçluğu ve eğitim danışmanlığı rehberi, öğrenci koçluğunda öne çıkan çalışmaları şöyle sıralıyor: öğrenciyi düşünmeye yönelten sorular, hedeflerin somut hâle getirilmesi, seçeneklerin değerlendirilmesi ve ilerlemenin izlenmesi. Aynı kaynak sınırı da açıkça çiziyor: Koç, okul rehberlik servisinin ya da psikolojik danışmanın kurumsal görevlerini üstlenmez.

Gündelik hayatta bu, “Bu dönem matematikte daha iyi olmak istiyorum” gibi belirsiz bir isteği ölçülebilir küçük hedeflere çevirmek anlamına gelebilir. Varsayımsal bir örnek: Öğrenci, kendisine uygunsa, bir hafta içinde iki matematik çalışma oturumu tamamlamayı hedefleyebilir. Hafta sonunda planlanan ve tamamlanan oturumları, takıldığı noktalarla birlikte karşılaştırır; hedef karşılanmadıysa süreyi, yöntemi veya hedefi yeniden değerlendirir. Oturumları tamamlamak tek başına öğrenmenin ya da not artışının kanıtı değildir. Koç, öğrenciye ne yapacağını dikte eden değil, kararı öğrencinin vermesine alan açan kişidir.

Koçun yapmadığı şeyler de en az bu kadar önemli. Koç bir tanı koymaz, terapi yürütmez, okulun rehberlik servisinin yerine geçmez. Bir koçluk sertifikası, sahibine psikolojik danışmanlık ya da klinik uygulama yetkisi kazandırmaz.

İki rol yan yana nasıl görünüyor?

Aşağıdaki karşılaştırma yalnız yukarıda andığımız kaynaklarda geçen bilgilere dayanıyor. Kaynakta karşılığı olmayan ayrıntıları (ücret, görüşme sıklığı, süre gibi) bilerek tabloya koymadık. Bunlar kişiye ve kuruma göre değişir, doğrudan sormanız gerekir.

Karar sorusu	Rehber öğretmen	Öğrenci koçu
Nerede çalışır?	Eğitim kurumunda, okulun içinde	Çalışma yerini ve biçimini ilgili kişiye sorun; burada kullanılan kaynak çalışma yerini sınırlamıyor.
Görev çerçevesini ne belirler?	Bakanlık düzenlemesi: gelişimsel ve önleyici hizmetler, iyileştirici hizmetler ve destek hizmetler	Koçluk yaklaşımı: sorular, somut hedefler, seçeneklerin değerlendirilmesi, ilerlemenin izlenmesi
Okul rehberlik servisinin kurumsal görevleri	Görevinin parçasıdır	Üstlenmez
Ruh hâli, uyku ya da ilişkilerle ilgili güçlükler	Okul rehberlik servisiyle konuşulabilecek konular arasındadır	Bu güçlükler için psikolojik danışmanlığa başvurulabilir; koçluk desteğini psikolojik değerlendirme veya terapi yerine kullanmayın.

Aynı sorun, iki farklı kapı: Kime ne zaman başvurulur?

Zor olan şu: Dışarıdan bakınca aynı görünen bir sorunun altında farklı şeyler olabilir. Bahçeşehir Üniversitesinin psikolojik danışmanlık birimine ait sıkça sorulan sorular sayfası, psikolojik danışmanlığa başvurmak için ders çalışma ve odaklanmanın yanında uyku, ilişkiler ve ruh hâliyle ilgili güçlükleri de sayıyor. Yani “ders çalışamıyor” cümlesi tek başına bir koçluk ihtiyacına işaret etmez.

Varsayımsal bir durum: Bir lise öğrencisi son haftalarda ödevlerini erteliyor. Bir velinin aklına ilk gelen, bir program yapacak birini bulmak olabilir. Ama aynı dönemde öğrencinin uykusu bozulmuş, arkadaşlarından uzaklaşmış ya da sık sık keyifsiz görünüyorsa, mesele planlamadan ibaret olmayabilir. Bu durumda ilk adım okul rehberlik servisiyle konuşmaktır. Koçluk, gerekirse sonra değerlendirilebilir.

Karar verirken şu sırayı izleyin:

1. Önce güvenliği kontrol edin. Öğrencinin kendine ya da başkasına zarar verme niyeti veya planı varsa ya da şu anda güvende değilse, Türkiye’de 112’yi arayın; koçluk görüşmesi veya rutin randevu beklemeyin. Zarar verme düşünceleri varsa ancak yakın tehlike ve hemen eyleme geçme durumu yoksa, öncelikli değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına veya sağlık kuruluşuna başvurun.
2. Ruh hâli, uyku ya da ilişkilerde değişiklik var mı, bakın. Varsa okul rehberlik servisiyle görüşün ya da bir psikolojik danışmana başvurun. Burada belirti saymanıza ya da belli bir süre beklemenize gerek yok; endişeniz görüşmek için yeterli bir neden.
3. Sorun hedef ve düzenle mi sınırlı, bakın. İhtiyaç hedef belirleme ve çalışma düzeniyse, önce okul rehberlik servisinden bu konuda hangi desteği alabileceğinizi öğrenin. Ek koçluk desteği düşünüyorsanız hedeflerin nasıl belirleneceğini ve ilerlemenin nasıl izleneceğini sorun; bu ihtiyaç tek başına koçluk almanız gerektiğini göstermez.
4. Okulu devreden çıkarmayın. Bir koçla çalışmaya karar verseniz bile rehber öğretmen okul içindeki gelişmeleri görebilecek kişidir. İki desteğin birbirinin yerine değil, farklı işler için var olduğunu unutmayın.

Bir öğrenci koçuyla görüşmeden önce neleri sormalısınız?

Bir koçla çalışmayı düşünüyorsanız hizmetin kapsamını ve koşullarını başlamadan önce netleştirin. İlk görüşmede aşağıdaki soruları sorun, yanıtları yazılı olarak isteyin:

• Kapsam: Hangi konularda çalışıyorsunuz, hangi konuları kapsam dışı sayıyorsunuz? Ruh hâli ya da başka bir güçlük fark ederseniz ne yaparsınız?
• Yöntem: Hedefler nasıl belirlenecek, ilerleme neye bakılarak izlenecek?
• Görüşme düzeni: Görüşmelerin sıklığı, süresi ve biçimi (yüz yüze ya da çevrim içi) ne olacak?
• Gizlilik ve veli bilgisi: Öğrencinin anlattıklarından hangileri veliyle paylaşılacak, hangileri paylaşılmayacak?
• Bedel ve süre: Ücret neyi kapsıyor, en az ne kadar süreli bir çalışma öneriliyor, bırakmak isterseniz ne oluyor?
• Eğitim ve belge: Hangi eğitimleri aldınız? Belgenizin neyi gösterdiğini ve neyi göstermediğini anlatabilir misiniz?

Yanıtlar belirsiz kalıyorsa ya da koç kendisini okul rehberlik servisinin yerine koyan vaatlerde bulunuyorsa, başlamadan önce durup düşünmek için iyi bir nedeniniz var demektir. Hiçbir koç ya da program, sınav başarısını garanti edemez.

Koç adayıysanız: Bir sertifika neyi gösterir, neyi göstermez?

Öğrenci koçluğu ya da eğitim koçluğu alanında eğitim almayı düşünüyorsanız rol farkını baştan bilmek, kendinizi doğru konumlandırmanızı kolaylaştırır. Koçluk eğitimi, soru sorma, hedef belirleme ve süreç izleme gibi becerileri geliştirmenize yardımcı olabilir. Ama bir koçluk sertifikası rehber öğretmenlik ya da psikolojik danışmanlık yerine geçmez. Bu rollerin kurumsal görevlerini üstlenme yetkisi de vermez.

Bir programa kaydolmadan önce şunları kontrol edin:

• Programın içeriği hangi becerileri kapsıyor, uygulama ya da değerlendirme bölümü var mı?
• Sertifikayı almak için tamamlanması gereken koşullar neler? Kayıt olmak, sertifikayı koşulsuz almak anlamına gelmez; devam, ödev ya da sınav gibi koşulları önceden sorun.
• Sertifikayı hangi kurum düzenliyor ve sonradan nasıl doğrulanabiliyor?
• Belgeyi bir kuruma ya da işverene sunmayı düşünüyorsanız, o kurumun hangi belgeyi kabul ettiğini doğrudan o kurumdan öğrenin. Hiçbir eğitim iş, gelir ya da istihdam garantisi vermez.

Kendinizi tanıtırken de sınırı açık tutmanız hem velilerin güvenini hem de mesleki itibarınızı korur. “Öğrencinin hedef belirleme ve çalışma düzeni üzerine çalışıyorum; ruh hâli ya da ilişkilerle ilgili konularda okul rehberlik servisine ya da bir psikolojik danışmana başvurulmasını öneririm” gibi bir ifade, rolünüzü dürüstçe anlatır.

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı — Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği duyurusu
• İstanbul Kent Üniversitesi — Öğrenci Koçluğu ve Eğitim Danışmanlığı Rehberi
• Bahçeşehir Üniversitesi — Psikolojik danışmanlık birimi sıkça sorulan sorular

Koçluk eğitimi mi düşünüyorsunuz?

Koçluk Eğitimleri Sertifikaları kategorisindeki online programların içeriğini, sertifika koşullarını ve sertifikanın nasıl doğrulandığını kayıttan önce öğrenmek için 0531 991 09 79 numaralı hattı arayabilirsiniz.