İlk uygulama seansınızda hangi soruyla başlayacağınızdan emin olmayabilirsiniz. Kısa yanıt şu: İlk koçluk seansında önce çerçeveyi ve gizliliği konuşursunuz. Ardından seansın hedefini netleştirir, mevcut durumu dinler, seçenekleri danışanla birlikte çıkarır ve seansı danışanın kendi seçtiği somut bir adımla kapatırsınız. Bu sıra, GROW modelinin aşamalarına karşılık gelir.

GROW tek yöntem değildir. Ancak Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanan bir makalede sistematik yapısıyla danışanla yapılan koçluk seanslarını yapılandırmak için kullanılabilecek bir model olarak ele alınır. Bu rehber, koç adayı olarak ilk uygulama seansınızı bir gönüllüyle nasıl yürütebileceğinizi aşama aşama anlatıyor.

Seanstan önce: kiminle, hangi konuda, hangi çerçevede?

İlk seans bir uygulama seansıdır. Karşınızdaki kişi bir arkadaşınız, eğitim grubunuzdan biri ya da bu deneyime gönüllü olan başka biri olabilir. Önemli olan, onun bir koç adayıyla çalıştığını bilmesi ve buna kendi isteğiyle onay vermesidir.

Konu seçimi de ilk seansın akışını belirler. Çalışma düzeni kurmak, yeni bir beceriye başlamak ya da haftalık zamanı planlamak gibi gündelik ve danışanın kendi kontrolündeki hedefler, ilk pratik için daha uygun bir zemin sunar. Ağır duygusal yük taşıyan konular ise bu seansın kapsamı dışında kalmalıdır.

Seansa başlamadan önce aşağıdaki kontrol listesini birlikte gözden geçirin:

• Onay: Gönüllü, bunun bir uygulama seansı olduğunu ve sizin henüz koç adayı olduğunuzu biliyor mu?
• Süre: Başlangıç ve bitiş saatini birlikte belirlediniz mi? Süreyi aşmamak da bir anlaşma maddesidir.
• Ortam: Yüz yüzeyse kesintisiz ve sessiz bir alan; online ise bağlantı, ses ve başkasının duymayacağı bir oda hazır mı?
• Gizlilik: Konuşulanların gizliliğini nasıl koruyacağınızı, gizliliğin sınırlarını, güvenlik riski ortaya çıkarsa izlenecek yardım yolunu, not alıp almayacağınızı ve notları seanstan sonra ne yapacağınızı birlikte netleştirdiniz mi?
• Kayıt: Ses ya da görüntü kaydı yalnız açık izinle yapılır; izin yoksa kayıt yoktur.
• Geri bildirim: Seansın sonunda birkaç dakika geri bildirim isteyeceğinizi baştan belirttiniz mi?
• Konu: Seçilen konu koçluk kapsamına uyuyor mu? Uymuyorsa başka bir konu seçin.

Durma ölçütü: Bu maddelerden biri netleşmediyse seansa geçmeyin; önce o maddeyi konuşun.

Koçluk nerede biter? Terapi ve danışmanlıkla sınırı baştan çizin

Bu yazıda anlatılan koçluk seansı, danışanın kendi belirlediği bir hedefe doğru düşünmesine ve harekete geçmesine eşlik eder. Tanı koymaz, tedavi etmez ve psikolojik bir sorunu çözme iddiası taşımaz. Koçluk alanında aldığınız bir eğitim ya da sertifika da size bu tür durumlarda müdahale etme yetkisi vermez.

Konuşma tanı, tedavi veya travmatik yaşantının işlenmesini gerektiren bir desteğe yönelirse uygulama seansının sınırını açıklayın ve ruh sağlığı uzmanına başvurmayı önerin. Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi varsa, yakın tehlike bulunmadığında öncelikli değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına veya sağlık kuruluşuna başvurmasını önerin. Zarar verme niyeti veya planı varsa ya da kişi şu an güvende değilse uygulama seansını durdurun; Türkiye’de acil yardım için 112’yi arayın.

Sınırı açıklarken duruma uygun düşüyorsa şuna benzer bir cümle kurabilirsiniz: “Anlattıkların önemli. Bu konuda bir ruh sağlığı uzmanının sana benden daha iyi destek olabileceğini düşünüyorum; istersen uygulama seansını burada bırakalım.” Bu sınırı seans başında kısaca söylemek, ilerleyen dakikalarda konuşmanın yönü değişirse ikinize de dayanak olur.

GROW modeli nedir ve ilk seansta size ne kazandırır?

Bu rehberde GROW yaklaşımından yararlanarak uygulama akışını hedef, mevcut durum, seçenekler ve ilerleme adımı başlıkları altında ele alıyoruz. Bu akış, konuşmayı danışanın ne istediğiyle başlatıp ne yapacağıyla bitiren bir iskelet sunar.

İlk seansta bu iskeletin size kazandırdığı şey yön duygusudur. Konuşma dağıldığında “Şu an hangi aşamadayız?” diye kendinize sorabilir ve oradan devam edebilirsiniz. Yine de bu akışı sıkı bir reçete gibi uygulamayın. Mevcut durumu konuşurken danışanın asıl istediği şeyin başka olduğu ortaya çıkarsa hedefe geri dönün.

Seans boyunca GROW: her aşamada ne yapılır, ne zaman geçilir?

1. Hedef: Bu seanstan ne almak istiyor?

Burada iki hedefi birbirinden ayırmanız gerekir. “Kariyerimi değiştirmek istiyorum” büyük bir hedeftir ve tek seansta karşılanmaz. “Bu seansın sonunda hangi alanı önce araştıracağıma karar vermek istiyorum” ise seans hedefidir ve sizin çalışacağınız asıl konu budur.

• “Bu konuşmanın sonunda elinde ne olursa, bu zamanı iyi kullandığını düşünürsün?”
• “Bunu başardığında bunu nasıl anlayacaksın?”
• “Bu hedefin ne kadarı senin kontrolünde?”

Geçiş ölçütü: Danışan seans hedefini kendi cümlesiyle söyleyebiliyor; siz tekrar ettiğinizde “evet, bu” diyor. Hedef başka birine aitse (“ailem bunu istiyor” gibi), danışanın kendi elindeki kısma odaklanmayı önerin.

2. Mevcut durum: Şu an ne oluyor?

Bu aşamanın ana becerisi dinlemektir. Çukurova Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi’nin koçluk meslek yönetmeliği sayfasında etkin dinleme; danışanın söylediklerindeki sözlü ve sözsüz mesajları doğru anlamak ve bunları geri bildirim ve yansıtmayla ona geri iletmek olarak tanımlanır. Uygulamada bu, yalnızca duyduğunuzu kısa bir özetle geri vermek ve danışanın onaylamasını beklemek demektir.

Bu aşamadaki ikinci ayrım, olgu ile yorum arasındadır. “Hiç vaktim yok” bir yorumdur; “Akşamları eve geç geliyorum” bir olgudur. Olgulara indikçe seçenek üretmek kolaylaşır.

• “Şu anda bu konuda neler oluyor?”
• “Bugüne kadar neler denedin, ne işe yaradı?”
• “Seni en çok ne durduruyor?”

Geçiş ölçütü: Danışan durumu, denediklerini ve önündeki engeli anlattı; siz bunu özetlediniz ve özeti doğruladı. Aynı sorun anlatısı ikinci kez dönmeye başladıysa seçeneklere geçin.

3. Seçenekler: Neler yapılabilir?

İlk seansta güçlü bir refleks, tavsiye vermektir. Bu aşamada amacınız fikir vermek değil, danışanın kendi fikirlerini ortaya çıkarmaktır. Önce seçenekleri sıralayın, değerlendirmeyi sonraya bırakın.

• “Bu durumda neler yapabilirsin?”
• “Başka?” (Danışan düşünmeye devam etmek istiyorsa kullanın; başka seçenek üretmek istemiyorsa tekrarlamakta ısrar etmeyin.)
• “Hiçbir engel olmasaydı ne yapardın?”
• “Bu konuda iyi olduğunu düşündüğün biri ne yapardı?”

Sizin de bir fikriniz varsa önce izin isteyin ve onu listedeki seçeneklerden yalnızca biri olarak sunun. Geçiş ölçütü: Ortada birden fazla seçenek var ve danışan bunları tartmaya hazır görünüyor.

4. İlerleme adımı: Ne yapacak, ne zaman?

Son aşamada seçeneklerden biri ya da birkaçı somut bir adıma dönüşür. Adımı seçen danışandır; siz yalnızca netleştirirsiniz.

• “Bu seçeneklerden hangisiyle başlamak istiyorsun?”
• “İlk adım tam olarak ne olacak ve ne zaman?”
• “Önüne ne çıkabilir, o zaman ne yaparsın?”
• “Bu adımı atacağına 1 ile 10 arasında ne kadar inanıyorsun? Bu sayıyı bir puan artırmak için ne gerekir?”

Tamamlanma ölçütü: Danışanın kendi cümlesiyle söylediği, zamanı ve olası engele karşı planı belli bir adım var. Danışan henüz karar vermek istemiyorsa bunu zorlamayın; “bu konuda karar vermeden önce şunu öğrenmem gerekiyor” demesi de geçerli bir kapanıştır.

Varsayımsal bir uygulama seansından kesitler

Aşağıdaki kesitler gerçek bir seanstan alınmamıştır; aşamaların konuşmada nasıl görünebileceğini göstermek için kurgulanmıştır. Gönüllü, iş dışında yeni bir dil öğrenmeye başlamak istediğini ama bir türlü düzen kuramadığını söylüyor.

Hedef: Koç adayı, “Bu konuşmanın sonunda ne olursa memnun kalırsın?” diye soruyor. Gönüllü önce “dili öğrenmek” diyor; konuşma ilerledikçe seans hedefi “haftada hangi zamanlara çalışma koyacağıma karar vermek” hâline geliyor.

Mevcut durum: Gönüllü daha önce bir uygulamayla başlayıp bıraktığını, akşamları yorgun olduğunu anlatıyor. Koç adayı, “Daha önce bir uygulamayla başlayıp bıraktığını ve akşamları yorgun olduğunu söylüyorsun; doğru mu anladım?” diyerek özetliyor ve onay alıyor. Ardından ekliyor: “Çalışmak için uygun bulduğun başka bir zaman var mı?” Gönüllü sabahları daha rahat olduğunu söylüyor.

Seçenekler: Sabah kısa çalışmak, yolda sesli içerik dinlemek, hafta sonu daha uzun bir blok ayırmak sıralanıyor. Koç adayı tavsiye eklemiyor; gönüllü düşünmeye devam ettikçe “Başka?” diye soruyor.

İlerleme adımı: Gönüllü önümüzdeki hafta iki sabah çalışmayı seçiyor. Koç adayı, “Hangi iki sabah, hangi çalışmayı yapacaksın; planın aksarsa nasıl uyarlayacaksın?” diye netleştirir. Kapanışta gönüllü seçtiği adımı, zamanını ve olası engele karşı planını kendi cümlesiyle özetler.

İlk seansta düşülebilecek tuzaklar

• Tavsiye refleksi: Çözümü siz söylediğinizde konuşma danışanın değil sizin fikirlerinizin etrafında döner.
• Art arda sorular: Aynı anda iki üç soru sormak danışanı hangisine yanıt vereceği konusunda kararsız bırakır; her seferinde tek soru sorun.
• Sorgulayan “neden”: “Neden yapmadın?” suçlayıcı duyulabilir; “Seni ne durdurdu?” aynı bilgiyi daha yumuşak ister.
• Sessizliği doldurmak: Danışan düşünürken susun; hemen yeni bir soru sormayın.
• Kendi hedefinizi yüklemek: “Bence şunu hedeflemelisin” cümlesi, hedefin danışana ait olmasını zayıflatır.
• Kapanışı aceleye getirmek: Süre daralınca ilerleme adımını atlamak, seansı somut bir adım olmadan bitirir; zamanı buna göre bölün.

Seans sonrası: kendi pratiğinizi nasıl değerlendirirsiniz?

Uygulama seansının asıl değeri, sonrasında yaptığınız değerlendirmededir. Aşağıdaki sırayı izleyin:

1. Gönüllüden geri bildirim alın: “Seansta en çok ne işine yaradı?”, “Seni zorlayan ya da rahatsız eden bir an oldu mu?”, “Bir dahaki sefere neyi farklı yapmamı isterdin?”
2. Aşamaları kendiniz gözden geçirin: Hangi aşamada en uzun kaldınız? Hedef gerçekten danışanın cümlesiyle mi kuruldu?
3. Dinlemenizi ölçün: Kaç kez özet yaptınız ve danışan bu özetleri doğruladı mı? Özetlerinize danışanın söylemediği bir şey eklediniz mi? Kaç kez araya tavsiye girdi?
4. Tek bir odak seçin: Bir sonraki pratikte geliştireceğiniz tek beceriyi belirleyin; örneğin yalnızca açık uçlu soru sormak.
5. Notları kapatın: Not aldıysanız gizlilik anlaşmanıza uygun biçimde saklayın ya da imha edin.

Tek bir seans, beceriniz hakkında kesin bir sonuç vermez. Farklı gönüllülerle tekrarlanan pratikler ve deneyimli bir koç ya da eğitmenden alınan geri bildirim, gelişiminizi daha sağlıklı görmenizi sağlar.

Koçluk eğitimi seçmeden önce danışmanla görüşün

Bu pratiği deneyip koçluğu daha yapılandırılmış biçimde öğrenmek isterseniz, Online Eğitim Sertifika’nın koçluk eğitimi programlarını inceleyerek içerikleri karşılaştırabilirsiniz. Seçtiğiniz programın adını ve öğrenmek istediğiniz koşulları belirterek 0531 991 09 79 numarasından danışmanla görüşebilirsiniz.

Görüşmeden önce şunları not edin: koçluğu kendi gelişiminiz için mi yoksa mesleki bir hedef için mi öğrenmek istediğiniz, eğitime haftada ne kadar zaman ayırabileceğiniz ve sormak istedikleriniz. Örneğin programın uygulama içerip içermediğini, sertifikanın neyi belgelediğini ve tamamlama koşullarını sorun. Kayıt olmadan önce bu koşulları seçtiğiniz program için teyit edin.

Sık sorulan sorular

İlk koçluk seansını bir arkadaşla yapmak doğru mu?

Bunun bir uygulama seansı olduğunu ve sizin koç adayı olduğunuzu açıkça söylediğiniz sürece, öğrenmek için kullanılabilecek bir yoldur. Yakın ilişkilerde tarafsız kalmak zorlaşabilir; ortak bir geçmişe dokunan konuları seçmeyin ve profesyonel hizmet izlenimi vermeyin.

GROW dışında koçluk modeli var mı?

Evet, koçlukta farklı yapılandırma modelleri de kullanılır. Bu yazı yalnızca GROW’u anlatıyor; hangi modelle çalışacağınız, aldığınız eğitime ve danışanın ihtiyacına göre değişebilir.

Uygulama seansı online yapılabilir mi?

Bu aşamalar yüz yüze görüşmeye özgü değildir; online bir görüşmede de aynı sırayla ilerleyebilirsiniz. Online yapacaksanız saati iki tarafın da teyit ettiğinden, bağlantının ve ortamın gizliliğe uygun olduğundan önceden emin olun. Sözsüz mesajları ekrandan izlemek zorlaşabileceği için özetlerinizi daha sık doğrulatın.

Kaynaklar

• Çukurova Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi — Eğitim ve Öğrenci Koçluğu Sertifika Programı: Koçluk Meslek Yönetmeliği (etkin dinleme tanımı)
• Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi — GROW modelinin koçluk seanslarında kullanımını ele alan makale